Otwarty portal wiedzy akademickiej dla kandydatów, studentów, absolwentów oraz wykładowców uczelni wyższych.

OTWARTE ZASOBY EDUKACYJNE:

Wydziały Techniki Rolniczej i Leśnej

Oceny Państwowej Komisji Akredytacyjnej

  • Akademia Rolnicza im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu
    Wydział Rolniczy
    Ocena: brak danych
  • Akademia Rolnicza im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
    Wydział Agroinżynierii
    Ocena: brak danych
  • Akademia Rolnicza w Lublinie
    Wydział Inżynierii Produkcji
    Ocena: brak danych
  • Akademia Rolnicza w Szczecinie
    Wydział Kształtowania Środowiska i Rolnictwa
    Ocena: brak danych
  • Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
    Wydział Inżynierii Produkcji
    Ocena: brak danych
  • Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu
    Wydział Rolniczy
    Ocena: brak danych

Czyszczenia i trzebieże w drzewostanach dwupiętrowych

Jarosław Przygodzki
lasypolskie.pl
21.04.2008

Czyszczenia wczesne
    Celem czyszczeń wczesnych (Zasady Hodowli Lasu 1988) jest doprowadzenie uprawy do etapu, jakim jest początek okresu młodnika. Orientacyjna liczba drzewek na początku młodnika powinna wynosić:

    * dla sosny - 10-12 tysięcy sztuk/ha
    * dla buka - 9 tysięcy sztuk/ha

    W młodnikach z samosiewu lub siewu liczba drzewek na jednostkę powierzchni powinna być odpowiednio wyższa, jednak Zasady Hodowli Lasu z 1988 roku nie podają jakie to mają być ilości. W przypadku kiedy odnowienie lub zalesienie wykonano stosując liczbę sadzonek mniejszą od liczby drzewek pożądanych na początku okresu młodnika, czyszczenia wczesne powinny w miarę możliwości w niewielkim tylko stopniu redukować zagęszczenie drzew.
W czyszczeniach wczesnych wykonuje się następujące czynności (również w młodniku dwupiętrowym, będącym obiektem niniejszej publikacji):

    * usuwanie lub hamowanie wzrostu zbędnych domieszek, które głuszą drzewka należące do gatunków głównych lub pożądanych domieszkowych (lepiej ogławiać niż obrączkować),
    * łagodzenie różnic wysokości drzew na granicy grup lub kęp odnowienia różniących się między sobą składem gatunkowym lub układem wiekowym,
    * usuwanie wadliwych przerostów i przedrostów (lepiej ogławiać niż obrączkować),
    * przerzedzanie przegęszczonych partii siewów lub samosiewów,
    * usuwanie drzewek chorych, obumierających i obumarłych.

    Przy regulowaniu składu gatunkowego upraw (odnowień naturalnych) należy mieć na względzie przede wszystkim wyznaczony cel hodowlany (gospodarczy typ drzewostanu), szczególnie w przypadku rębni tychowskiej ważne jest utrzymanie i regulowanie udziału sosny w uprawie w stosunku do buka. Za zasadę przyjmuje się popieranie grupowej (lepsze wydaje się zmieszanie jednostkowe - autor) formy zmieszania. Nie należy usuwać tych domieszek, jeżeli:

    * tworzą potrzebną osłonę dla gatunków wrażliwych na ujemne wpływy atmosferyczne,
    * są gatunkami szybkorosnącymi, właściwymi dla danych warunków siedliskowych,
    * mogą w przyszłości stanowić pożądaną domieszkę pielęgnacyjną.

    W czyszczeniach wczesnych przerzedza się siewy i samosiewy nadmiernie zagęszczone. Przerzedzanie należy wykonywać stopniowo, pozostawiając drzewka najdorodniejsze, rozmieszczone równomiernie (szczególnie ważne jest pozostawienie jednostkowego zmieszania buka w sośnie). Do przerzedzeń należy przystąpić w wieku 2-3 lat (w uprawach uzyskanych odnowieniem kombinowanym rębnią tychowską przystępujemy dopiero w wieku 5-7 lat lub możemy z tego zabiegu nawet zrezygnować), w zależności od tempa i równomierności wzrostu odnowienia, stopnia zagęszczenia oraz narażenia na choroby i szkodniki. Dążyć należy do kształtowania dwupiętrowej formy młodników, w których sosna powinna górować, przewyższać II-gie piętro założone najlepiej z buka. W warunkach istotnej zmienności typów siedliskowych lasu buk może na części lub całym wydzieleniu występować jako gatunek współpanujący. Gdy buk ustępuje wysokością w sośnie należy utrzymać poziome zwarcie oddzielnie dla I-szego i II-giego piętra. Formowanie drzew zaleca się przeprowadzić u gatunków liściastych (zwłaszcza u dęba i buka). Koronom nadaje się formę stożka lub walca, z wyraźnie przebiegającym pędem głównym. Korony drzew słabo przyrastających powinno się skracać nie więcej niż do połowy przez podkrzesanie ich.

    Czyszczenia późne
    Celem czyszczeń późnych (Zasady Hodowli Lasu 1988) jest doprowadzenie młodnika do etapu, jakim jest początek okresu drzewostanu dojrzewającego (tyczkowiny). Są to zabiegi przygotowujące drzewostan do pierwszej trzebieży i od jakości ich wykonania będzie zależał stan przyszłego drzewostanu. W czyszczeniach późnych, dla wszystkich gatunków drzew, zasadniczy zabieg przeprowadza się w górnej warstwie młodnika (w przypadku drzewostanu dwupiętrowego bukowo-sosnowego problem dotyczy obu pięter). Liczba drzewek w młodniku wchodzącym w okres drzewostanu dojrzewającego (po zabiegu) winna wynosić dla sosny około 5 tysięcy sztuk na hektar.
    W czyszczeniach późnych wykonuje się następujące czynności:

    * usuwanie lub hamowanie wzrostu (ogławianie lub obrączkowanie) drzew wadliwych,
    * usuwanie, ogławianie lub obrączkowanie zbędnych domieszek pozostałych z okresu czyszczeń wczesnych,
    * przerzedzanie nadmiernie zagęszczonych partii młodnika (głównie w piętrze górnym sosny),
    * usuwanie drzew chorych, obumarłych i obumierających.

    Dodatkowo w okresie młodnika zaleca się formowanie strzał i koron poszczególnych drzew, jak w czyszczeniach wczesnych.

    Trzebież wczesna
    Trzebieże wczesne (Trzebieże - Poradnik Leśniczego 1999) mają do spełnienia podstawowe zadania:

    * zabezpieczyć najwartościowsze składniki drzewostanu (w postaci drzew dorodnych i pożytecznych),
    * polepszyć jakość surowca na pniu (aspekt ekonomiczny),
    * poprawić biologiczną odporność drzewostanu (głównie na czynniki abiotyczne),
    * poprawić stan sanitarny lasu (poprzez eliminację posuszu, drzew chorych i opanowanych przez szkodniki oraz przez popieranie domieszek biocenotycznych),
    * zwiększyć przyrost miąższości pozostających na pniu wartościowych drzew,
    * polepszyć warunki rozkładu substancji organicznej (próchnicowania) zachowując jednocześnie siły wytwórcze siedliska.

    Okres dojrzewania drzewostanu zaczyna się po ustaniu wzmożonego wzrostu na wysokość. Pod koniec drągowiny drzewostan powoli zaczyna się stabilizować. Potem następuje dosyć długa faza drzewostanu dojrzewającego, przyrost drzewostanu na grubość. W okresie tym cięcia pielęgnacyjne mogą trwale przerywać zwarcie koron, a powstałe luki nie zasklepiają się tak, jak to było w okresie młodości. Trzebież wczesna w drzewostanie dwupiętrowym obejmuje całą pionową przestrzeń i ma za zadanie:

    * regulować strukturę gatunkową drzewostanu,
    * kształtować dwupiętrową budowę drzewostanu,
    * popierać najwartościowsze składniki drzewostanu, oddzielnie dla każdego piętra (wybór drzew do dalszej hodowli następuje nie tylko w piętrze górnym sosny, ale również w piętrze dolnym buka),

    Wybór sosen piętra górnego - wybiera się dobrze ukształtowane drzewa o największym przyroście, które utrzymujemy w luźnym zwarciu. Cięcie w II-gim piętrze, złożonym z buka, ma charakter czyszczeń późnych. Należy cięcie wykonać z dużą starannością, co powinno między innymi polegać na likwidacji (wycięciu) zbędnych drzew w celu optymalnej ich ilości na jednostkę powierzchni. Względy ekonomiczne wskazują na przyjęcie powyższego sposobu postępowania, co pozwoli na koncentrację przyrostu miąższości na drzewach pozostawionych do dalszej hodowli. W pierwszej kolejności należy wykonać cięcia w II-gim piętrze buka, a następnie przystąpić do pozyskania w I-szym piętrze sosny. Jak każda trzebież wczesna, także w tym drzewostanie, zależy nam na polepszeniu jakości surowca na pniu oraz poprawienie biologicznej odporności drzewostanu na czynniki abiotyczne (drzewostan dwupiętrowy z racji swojej budowy jest znacznie bardziej odporny na wiatry i inne czynniki abiotyczne ze względu na wzmocnioną budowę pionową, swoisty mikroklimat, który wykształca się wewnątrz drzewostanu). Fragmentaryczne cięcia o charakterze negatywnym mają za zadanie poprawić stan sanitarny drzewostanu przez usuwanie posuszu, drzew chorych i opanowanych przez szkodniki oraz ewentualnych złomów i wywrotów. Dodać należy również, że do korzystnych cech drzewostanu dwupiętrowego zaliczyć należy wyższą od przeciętnych na siedlisku BMśw odporność na czynniki biotyczne - patogeny grzybowe czy też szkodniki owadzie (nie udowodniono jeszcze naukowo, dlaczego buk zwyczajny często i słusznie nazywany jest jest lekarzem sosny - zaleca się, by w drzewostanach opanowanych silnie przez przypłaszczka granatka wykonać silne cięcie sanitarno-selekcyjne oraz wprowadzić w charakterze dolnego piętra, w podszycie lub inny sposób - nazwa jest tutaj nieistotna - buka zwyczajnego - problem z przypłaszczkiem z czasem w tym drzewostanie przestaje istnieć). Trzebież ta ma również za zadanie polepszyć warunki rozkładu substancji organicznych (próchnicowanie) przez przerzedzenie koron drzew, dopuszczenie większej ilości światła do dna lasu oraz podwyższyć siły wytwórcze siedliska - ściółka wzbogacona zostaje w składniki mineralne pochodzące z igieł i liści oraz drobnych gałęzi.     Rozkład ścioły (liści buka) jest znacznie sprawniejszy ze względu na skład ściółki oraz docierającego do dna lasu światła. W niektórych fragmentach drzewostanu może zaistnieć sytuacja wzajemnego przenikania drzew z piętra dolnego do górnego oraz odwrotnie. Ponieważ trzebież tą wykonujemy w wieku około 20-30 lat, sosna w tym wieku osiąga powoli kulminację przyrostu na wysokość, dolne piętro buka pomaga w oczyszczaniu się pni sosen, dlatego mając taką sytuację należy zwrócić szczególną uwagę na to, by cięcia trzebieżowe przeprowadzane w górnym piętrze miały charakter umiarkowanego cięcia (regulacja zagęszczenia i składu gatunkowego powinna być zakończona na etapie czyszczeń wczesnych i późnych). Buk w tym czasie, gdy sosna osiąga kulminację przyrostu na wysokość (na etapie trzebieży wczesnej) powinien być w fazie tyczkowiny, ale ze względu na jego występowanie w piętrze dolnym, proces jego wzrostu może być nieznacznie zahamowany i zabieg, który należałoby wykonać może mieć charakter czyszczeń późnych. Polegać on będzie głównie na regulacji zagęszczenia, zwarcia, usuwania drzew nadmiernie rozrośniętych, wybujałych rozpieraczy, wadliwych, chorych, usuwaniu zbędnych domieszek w piętrze dolnym. Cięcia te muszą być wykonane ostrożnie i z umiarem. Połączenie tych cięć w obu piętrach z różnymi wymaganiami obu gatunków, odmienną dynamiką wzrostu, położeniem w drzewostanie wymaga dużej wiedzy o biologii obu gatunków, ostrożności oraz umiarkowania, a także niezbędnego w tym wypadku doświadczenia. Celowe jest ponowne wejście do drzewostanu w tym samym dziesięcioleciu obowiązywania planu urządzania lasu z drugim zabiegiem, a po każdorazowym wykonaniu cięcia należy ponownie dokładnie zlustrować drzewostan oraz dokonać niezbędnych, koniecznych korekt cięcia.

    Trzebież późna
    Trzebieże późne (Trzebieże - Poradnik Leśniczego 1999) wpływają na zmiany fitoklimatyczne i stan biologiczny gleby, a ich intensywność nie może być zbyt duża. Do zadań trzebieży późnych należą:

    * wzmożenie sił wytwórczych siedliska przez intensyfikację procesów glebowych wywołaną większym dostępem światła, ciepła i wilgoci,
    * wykorzystanie tzw. przyrostu z prześwietlenia,
    * przygotowanie drzewostanu do odnowienia naturalnego pod okapem drzew matecznych.

    Warunkiem przystąpienia do zabiegu trzebieży późnej jest wejście piętra górnego sosnowego w okres zwany w literaturze okresem dojrzewania drzewostanu. Zakończyła się już kulminacja przyrostu na wysokość, a rozpoczął się intensywny przyrost na grubość drzew. Proces oczyszczania pni z gałęzi również stracił na intensywności. Trzebież górnego piętra w tym okresie powinna być umiarkowana w kierunku silniejszego, dzięki tym cięciom więcej światła dociera do piętra dolnego (wymagania świetlne buka wzrastają z wiekiem). Usuwamy w niej również drzewa chore, obumierające, mocno krzywe, przygotowując drzewostan do odnowienia naturalnego, kiedy to osiągnie już zdolność samoodnawiania. W tym czasie buk znajdujący się w dolnym piętrze drzewostanu, wraz z rozrostem koron, utrzymuje wysoki przyrost miąższości. W celu wykorzystania tej cechy biologicznej gatunku należy zintensyfikować cięcia w piętrze sosny. W drzewostanach, w których buk wykazuje dobrą jakość i dużą dynamikę przyrostu na wysokość i grubość należy wykonywać w ramach trzebieży późnej tzw. cięcia przekształceniowe. Polegają one na traktowaniu sosny jako czasowej osłony dla buka. Stopniowe usuwanie tej osłony (3-4 cięcia w odstępach co 5-7 lat) pozwala na wydłużenie okresu, dużego przyrostu bieżącego miąższości. Ostatnie cięcie przekształceniowe winno być jednocześnie cięciem przygotowawczym do uzyskania odnowienia naturalnego. W wyniku stopniowego usuwania sosny (odsłaniania buka) drzewostan dwupiętrowy zostaje przekształcony w drzewostan jednopiętrowy bukowy z udziałem sosny. Zwrócić tu należy uwagę na to, że pojawienie się odnowienia naturalnego sosny, uzależnione jest między innymi od ilości światła w dnie lasu, którego ilość regulować należy intensywnością cięcia (gniazda o powierzchni ca 30ar). Przygotowanie gleby i zastosowanie odpowiedniego rodzaju rębni w roku nasiennym buka przygotowuje powierzchnię do przyjęcia nasion sosny i buka, co wyraźnie wpłynie na udatność i wzrost młodego pokolenia. Lata nasienne sosny i świerka występują częściej w porównaniu z latami nasiennymi buka. Spełnienie niezbędnych warunków do uzyskania samosiewu sosnowego i świerkowego pozwoli na wielokrotne uzupełnienie odnowienia. Uzyskanie odnowienia naturalnego sosny i świerka nie nastręcza większych trudności. Problemem jest utrzymanie odnowienia sosnowego na powierzchni w latach następnych po obsiewie. Występujące w odnowieniu naturalnym sosny silne mechanizmy samoredukujące (zgorzel siewek, rdze itp.) już po pierwszym roku powodują istotne zmniejszenie ilości siewek (również konkurencja wewnątrzgatunkowa). W latach następnych po uzyskaniu odnowienia naturalnego sosny należy zwrócić uwagę na ilość światła docierającego do dna lasu. Jego brak eliminować będzie w znacznym stopniu sosnę z odnowienia, natomiast jego nadmiar (cięcia zbyt silne) sprzyjać będą pojawianiu się chwastów, a te mogą poważnie zagrażać odnowieniu, ponadto nie będą one sprzyjać wzrostowi siewek buka.
    Autor: mgr inż. Jarosław Przygodzki.
    Publikacja jest częścią pracy dyplomowej studium podyplomowego na Wydziale Leśnym Akademii Rolniczej w Poznaniu.
    Szczególne podziękowania za nieocenioną pomoc dla Pana mgr inż. Jana Zięby (Nadleśnictwo Tychowo, RDLP Szczecinek).



Link do http://www.wwsi.edu.pl/